آلودگی هوا یکی از علل بیماری و مرگ در دنیا است و بسیاری از مردم با آن مواجهه دارند؛ در واقع 9 نفر از هر 10 نفر در دنیا، هوای آلوده را استنشاق می‌کنند. این عامل خطر که مهمترین عامل خطر محیطی است میتواند سلامت انسان را به صورت جدی تهدید کند. سازمان جهانی بهداشت در سال 2013، آلودگی هوا را به عنوان عامل سرطانزای قطعی معرفی نموده است. بنابراین مواجهه با این عامل خطر می تواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد. مطالعات مختلف نشان داده‌اند که مواجهه با آلودگی هوا حتی با غلظت‌های پایین‌تر از مقادیر استاندارد و رهنمود، می‌تواند سبب اثرات حاد و مزمن شود. همانند بسیاری از نقاط دنیا، در ایران و به‌خصوص کلانشهرهای کشور، معضل آلودگی هوا سالها است که افراد را تحت تأثیر قرار داده است. براساس آخرین مطالعات انجام شده توسط پژوهشکده محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی تهران، میانگین سالانه غلظت ذرات معلق هوا با قطر دو و نیم میکرومتر و کمتر (PM2.5) شهر تهران در طی 13 سال اخیر همواره حدود سه برابر بیشتر از مقادیر استاندارد و رهنمود سازمان جهانی بهداشت بوده است و این وضعیت در سایر کلانشهرهای کشور هم مشاهده شده است. در سال 1403 میانگین روزانه غلظت PM2.5 در کلان‌شهرهای تهران، اصفهان، کرج، مشهد، اهواز، تبریز، اراک، کرمانشاه، قم و یزد به ترتیب 350، 348، 345، 335، 362، 189، 351، 193، 268 و 163 روز، بالاتر از مقدار رهنمود 24 ساعته سازمان جهانی بهداشت (3µg/m 15) بوده است؛ به عبارت دیگر، تنها در 14، 16، 15، 28، 2، 175، 13، 155، 94 و 113 روز از کل سال مقدار میانگین غلظت 24 ساعته PM2.5 در کلان‌شهرهای تهران، اصفهان، کرج، مشهد، اهواز، تبریز، اراک، کرمانشاه، قم و یزد کمتر از حد رهنمود بوده است. در مقایسه با استاندارد ملی 24 ساعته (3µg/m 35)، این کلان‌شهرها به ترتیب در 123، 145، 105، 115، 200، 45، 117، 9، 47 و 17 روز غلظتی فراتر از استاندارد ملی ایران را تجربه کرده اند.علاوه بر این، تعداد کل موارد مرگ ناشی از همه علل (علل طبیعی) منتسب به PM2.5 (بالای 3µg/m 5) در افراد بالای 30 سال در کل کشور در سال 1403 حدود 59 هزار مورد برآورد شده است. به عبارت دیگر در سال 1403 در هر ساعت حدود 7 مورد مرگ منتسب به آلودگی هوا (معادل 161 مورد در روز) در کشور برآورد شده است. در صورتی که میانگین غلظت سالانه PM2.5 در کشور ایران در سال 1403 به 3µg/m 5 کاهش می‌یافت، از حدود 59 هزار مورد مرگ زودرس در افراد بالای 30 سال جلوگیری می‌شد.

گرچه کیفیت هوا در مناطق مختلف کشور از منظر آلاینده‌هایی نظیر دی اکسید گوگرد و مونواکسیدکربن، بهبود چشمگیری داشته است و غلظت این آلاینده ها در هوای آزاد کشور به طور معناداری کاهش یافته است؛ اما در رابطه با مهمترین آلاینده هوا در کشور که ذرات معلق با قطر دو و نیم میکرومتر و کمتر (PM2.5) می باشد، متأسفانه توفیق چندانی حاصل نشده است. بهرحال با توجه به تجربیات موفق سایر کشورها در این زمینه، می‌توان از طریق اولویت‌بندی و برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد علمی معتبر، تحلیل هزینه ـ اثر بخشی و پایش کمی اقدامات، غلظت ذرات معلق هوا را کاهش داد و در نتیجه کیفیت هوا در کشور بهبود یابد.

تاریخچه نامگذاری روز ملی هوای پاک

به طور کلی در دنیا به منظور حمایت طلبی و جلب توجه مردم به موضوعات مربوطه، روزهای نمادین خاصی تعیین می‌گردد که از جمله آنها روز جهانی محیط زیست، روز زمین پاک، روز هوای پاک و غیره می باشد. روز هوای پاک در دنیا تحت عناوین مختلف از جمله روز بدون خودرو، روز بدون دود و ... در کشورهای مختلف نامگذاری شده و اقدامات خاصی در این روز جهت تنویر افکار عمومی صورت گرفته است.

در ایران نیز با توجه به مشکل آلودگی هوا در مناطق مختلف کشور و به منظور حمایت طلبی کاهش آلودگی هوا و جلب توجه مردم به آلودگی هوا و کاهش آن، از سال ۱۳۷۴ روز ۲۹ دی ماه به عنوان روز ملی هوای پاک نامگذاری شد.

فایل‌های مفید

چگونه مواجهه خود با آلودگی هوا و اثرات آن بر سلامت را کاهش دهیم؟

سند جامع حمایت طلبی کنترل آلودگی هوا و کاهش تبعات آن بر سلامت

گزاره برگ " بررسی وضعیت کیفیت هوا و اثرات آن بر سلامت در ایران"

گزاره برگ " بررسی وضعیت کیفیت هوا و اثرات آن بر سلامت در تهران"